StudentSpeak - My Ambition In Life

Mst. Shreyas Sameer Samant, VA, speaks on 'My Ambition In Life'

Good morning teachers and my dear friends,

My ambition is to become a cricketer and represent my country, India.

I don’t just like cricket, I love it!

A beautiful cover drive by Virat, a commanding straight drive by the God of cricket himself, Sachin, a helicopter shot by Dhoni and energetic batting by AB D’villiers. I get thrilled when I see these things happening on the cricket ground.Cricket is the most popular game in India and people, who watch it, take it very seriously. I want to give people of my country the pleasure that they are expecting from Cricket.

My Aunty represented India in Women’s Cricket and my cousin sister is playing for Mumbai Ranji. They feel so proud playing at these levels of competition and I also want to experience that.

Virat once said, “The bat is not a toy but it is a weapon”. I too want to master this weapon.A cricketer is expected to have qualities such as discipline, focus, calmness and most important be a good human being. I have to work very hard and, yes, I am ready for it.

Players like AB D’villier inspire me to give my best in studies as well. With proper planning, one can excel both in studies and in sports. I will put all my efforts not only to hit winning runs but also to score good marks.

I pray to GOD to make me capable of fulfilling my ambition and I also need best wishes from all of you….

Thank You.

StudentSpeak - Benefits of Cashless Transactions

Anurag Joshi - XC speaks on 'Benefits of Cashless Transactions'

Good Morning to one and all present over here.

Cashless transactions mean financial transactions handled by the means of credit cards, bank transfer, cheques etc. and not by the means of cash, coins or bills being handed from person to person. There are multiple advantages of cashless transactions.

Ease and convenience of transaction is probably the biggest motivator to go digital. Once you are digital you don't need to carry wads of cash or bundles of cheque books. It is also a safer option while spending during travel. It can be useful in case of emergencies like sudden hospital visits or unplanned purchases. You also have the freedom to transact whenever and wherever you want.

The biggest factor especially for the people with an Indian mentality is probably discounts. Recently the government had waived tax on cashless transactions up to Rs. 2000. It is an incentive provided by the government to promote digital transactions. Various mobile wallets like paytm , free charge, etc. offer discounts on mobile bills, landline bills, movie tickets and so on, to involve more and more people in their cashless system.

Only factors like ease and convenience and discounts aren't enough. The biggest factor on which people rely on is security. If stolen, it is easy to block a credit card or mobile wallet remotely, but it is impossible to get back your cash. So digital payments prove to be more secure. When the futuristic cards and mobile wallets will evolve to use biometric id like finger print or eye scan, it will be more difficult to copy them thus making it a safer option.

           

Every digital transaction gets recorded. Hence all transactions can be tracked by the government. This will control illegal purchases and sales. It will automatically reduce corrupt practices. Every deal can be monitored; so people will tend to avoid underhand dealings and stashing away of black money. This will result in a clean society.

I would like to conclude my speech with the point of small gains. It may not seem much of an advantage but by becoming cashless one can easily ward off borrowers. One more plus is that you don’t have to carry and offer exact change to the shopkeeper; you can pay him the exact amount through a digital transfer.

So friends, let’s go digital and cashless and fight against the black money together.

WORLD POPULATION DAY

JASNA NAMBIAR
STD.X-B
ENGLISH  MEDIUM

There are abundant opportunities in the 21st century for social, economic and political advancement for young people. Investing in young people, especially adolescent girls, is one of the smartest investments a country can make. With health, education and opportunities, they will be equipped to contribute fully to society. The decision these young people make will shape our world and the prospects of future generations.

           Now, I would like to draw attention to the challenges of environmental sustainability. It is important to meet the needs of seven billion people while protecting the balance of nature that sustain life. Shortages of water and land are becoming a problem, and the resilience of ecosystems is being threatened. Human activity has already altered every part of our planet, including its climate. It is so sad to note that impoverished populations who contribute the least to climate change are likely to suffer the most from drought, floods, heat waves and other climate-related disasters. Greater social equality and slower population growth will help make cooperative solutions possible.

The next important thing we do need to focus is the unprecedented challenge of ageing populations. Direct consequence of the ongoing global fertility transition and of mortality decline at older ages, population ageing is expected to be among the most prominent global demographic trends of the 21st century. Population ageing has many important socio-economic and health consequences. It presents challenges for public health as well as for economic development and social security. While more developed countries have higher proportions of older persons, less developed, countries are ageing at a faster pace, with less time to prepare. If older persons remain active in the workforce, they can contribute much to their families, communities and countries. This may require a rethinking of work, family and institutional arrangements.

In connection with the theme of the world population day, I would now like to turn briefly on the current situation of our country. Poverty alleviation is one of the important tasks and “National level workshop on Rural Development and Poverty Alleviation” is aiming at improving the living conditions for rural people and alleviation poverty by creating economic opportunities for them.

In conclusion, on this auspicious occasion would like to express my sincere thanks for making this commemoration of the World Population Day a success. Let us all aspire with the noble aim to promote the quality of life of the individuals and families, thus creating a better, healthier and happier world at 7 billion.

Thank you,

INDEPENDENCE DAY SPEECH

by Miss Aditi Bane (IV-a)

Distinguished guest for the occasion, Respected Principal, Teachers and my dear Friends,

Today we complete 64 years of independence from the British rule. At the stroke of midnight of 15^th Aug, 1947, India shook off the shackles of British rule and became free. It was a night of celebrations all over the country. It was a moment of pride and glory.

This day, 15^th August is a golden day engraved in the history of India. It is celebrated as Independence Day in India. It is also a national holiday. This national festival is celebrated with great enthusiasm all over the country.

On this occasion, rich tributes are paid to freedom fighters, who sacrificed their lives for a good cause. Schools and colleges mark the day with Flag hoisting ceremonies and cultural activities. Housing Societies, cultural centres and clubs hold entertainment programmes and competitions.

Our Prime Minister sets the mood by hoisting the National flag and addressing the nation from the Red Fort. This is accompanied by a march past of the armed and police forces. T.V. channels show patriotic movies and radio channels play patriotic songs.

My dear friends, we are very fortunate to have been born in free India. We have been able to breathe the fresh free air since our birth. We have proved ourselves worthy of freedom. We are the largest democracy in the world.

How proud we were when Abhinav Bindra’s achievement made our national flag flutter with pride and ‘Jana Gana Mana’ was played at the background in Beijing! We are proud of all the great achievers and contributors.

But are we blind to the black clouds surrounding us? Have we been very successful in using our freedom in the right manner? If so, why should there be so many bomb blasts, killings, attacks on government offices, cases against so many politicians, scams and so many unstable governments?

Well, my dear friends, what can a student do at this juncture? Should we go and catch the terrorists? Should we fight against the corrupt politicians? Should we take over the country into our hands by waging another war for freedom?

No, we are not expected to do all these things. We must keep observing things around us. Let us prepare ourselves to be well-educated citizens of tomorrow. Let us do our duty sincerely and study hard to achieve our goal. Today we require youngsters with lots of knowledge and energy.

Let us remember the words of Bernice Moode “Self Government, Self Discipline, Self responsibility are the triple safeguards of the independence of men”.

Let us all be independent in true sense of the term

Jai Hind!

And this is for us my dear friends...

On Saturday, 6^th August, 2011 and Sunday, 14th Aug 2011 at 10.30 am, the students of Std. X of English as well as Marathi Medium attended an educative lectures delivered by Mr. Abhay Parulekar, G.M. Hindustan Construction, who also happens to be an ex-student of our school. 

It was very interesting lecture dealing with how to succeed in our life. Mr. Parulekar taught the students some basic but very important ways to control our subconscious mind. All the points were explained with some examples, so the students were able to grasp them very easily. It was an interactive session. It was not a ‘one man show’ but the students participated enthusiastically. Questions like – ‘how to reprogramme our subconscious mind’, ‘what is difference between by hearting and mugging up’, ‘how to overcome pear pressure’ etc. were asked by the students. In a very simple manner the doubts of the students were solved by Parulekar sir. Not only that, but the time management quadrant was also taught. Surely, the students unable to manage their time were benefited by this. At the end of the session, a small video, encouraging students was also shown. Thus, around 12.30 pm the session got over.

It was really a very interesting lecture which would not only help the students to prepare them for the board exam but also help students to enhance and built up a good personality in their near future. It will be beneficial to all in their life. Thus all would be thankful to school which organised this lecture and would love to attend such lecture again.

Ms.Durvakshi Nare.

Std. X A (Secondary English)

---------------------------------------------

It was a delight to have Mr.Abhay Parulekar, a multifaceted personality, for the motivational lectures organised on Saturday, 6^th August and Sunday 14th Aug 2011. We all students of std. X, both English as well as Marathi medium, were acquainted with an altogether new concept of subconscious mind. His language of explaining with varied examples and making us understand was so lucid that we could easily learn the techniques and tricks of reprogramming and controlling our subconscious mind and use it for our benefit. His tips on time management have surely helped us in completing assignments. We are able to give enough time for self-study. Not only the guidance but the movie shown by him were motivational and encouraging, filled with optimism. This lecture has surely lit a spark of enthusiasm in us.

We all are grateful to Mr.Abhay Parulekar for devoting his valuable time for us from his busy schedules. We will be happier if he visits our school again and share some more facts, concepts and techniques of subconscious mind.

Mst. Subhash Sharad Nadkarni.

Std. X A (Secondary English)

-------------------

It was Saturday, 6^th August, 2011 we were given a very important push to go on the path of success and to achieve our aims by Mr. Abhay Parulekar through his motivation lecture. What we learn from this lecture is….

1. Write our goal on a paper in bold writing and stick it near our study table table. For eg. 95%

2. To repeat the goal six times before we start our study. This will help to concentrate and put the right efforts.

3. Always be optimistic as the subconscious mind always listen to us whatever we say and act accordingly.

4. Hence, never to think negatively as it would affect our progress.

5. We should develop qualities like self- appreciation, vision, commitment and contribution within us.

6. Time management is very important to work efficiently. For this we should categorise our work as ‘Important and urgent’, ‘urgent but not important’, important bot not urgent’, and ‘neither urgent not important’.For e.g. to watch serials- neither urgent nor important or to study regularly is important but not urgent but if we do not do it we have to struggle whole night before the exam.

7. Hence to concentrate on the work that is important but not urgent. This will reduce the burden at the last movement.

Now let us work to achieve our goal .Lot of thanks to Mr.Paulekar for guidance and thanks to school for arranging it.

Jitali Kamat.

Std. X (Sec.Eng.)

 

सुप्त मेंदूच्या रहस्याचे शिल्पकार - श्री परुळेकर

‘Subconscious Mind’ या विषयावर शनिवार दिनांक 6 ऑगस्ट रोजी श्री. अभय परुळेकर यांनी आम्हास अमूल्य मार्गदर्शन केले. श्री परुळेकर शाळेचे माजी विद्यार्थी आहेत. ताण-तणाव नियोजन आणि ध्येयपूर्तीसाठीची मेहनत यासंदर्भात  त्यांचे व्याख्यान होते. एखादी गोष्ट प्राप्त करण्यासाठी किंवा ध्येयपूर्तीसाठी आपल्या अर्धजागृतावस्थेतील अंतर्मनामध्ये त्या गोष्टीचा सातत्याने विचार केल्यास ती सहज साध्य होऊ शकते ही संकल्पना त्यांनी सोदाहरण स्प्ष्ट केली. त्यांचे हे मार्गदर्शन फक्त शाळेतच नव्हे तर वैयक्तिक आयुष्यातही मोलाचे ठरणार आहे. श्री. परुळेकर यांनी शेवटी दाखवलेली चित्रफित (व्हिडिओ क्लिप) आम्हा विद्यार्थ्यांकरिता पुढील आयुष्यात नक्कीच उपयोगी ठरेल. दहावीच्या परिक्षेत चांगले गुण संपादन करण्यासंदर्भात या मार्गदर्शनाचा आम्ही विद्यार्थी फायदा करुन शाळेचे नाव उज्ज्वल करु याची हमी मी देतो. ‘Subconscious Mind’ सारख्या गहन विषयाचे सार सहजसोपे करुन सांगितल्याबद्दल त्यांचे मी शतश: आभार मानतो.

धन्यवाद!

कु. देवेश प्रभाकर कदम

(मराठी माध्यम)

इयत्ता 10 वी/अ

विद्या मंदिर, दहिसर

And this is for you my teachers---

The speech delivered by Pallavi Prakash Saple, the first rank holder on the day of felicitation:

“It’s my honour to be here among you all. Today I have got this opportunity due to valuable guidance and contribution of all my teachers that has given a new impetus to my work. They are the beacons, who empower us to make the wind favourable to our journey and help us set the sail to reach further academically and culturally.

Throughout my journey of 10^th, I was really nervous and tense that I have to appear for a ‘BOARD’ exam. Even teachers were worried due to downfall in my performance. But they filled me with positive attitudes, upgraded my confidence and their moral support gave me a ray of hope in bad times. My parents have also cared and served me wholeheartedly. I had always heard that hard work never goes in vain but today I have experienced it.

I have been really lucky to have such a great institution like VidyaMandir which recognises potential of every student. If our school has tried to give us better amenities each year then why don’t we strive hard to add feathers in her cap in the years coming ahead!!!

I think this school has a lion’s share in carving our personalities and preparing us to undertake further responsibilities.

Above all I would like to thank God for his blessings, my teachers’ parental love right from KG section to std. X who helped me succeed

And this is for you my teachers---

I didn’t pay attention every minute of the day,
And admittedly, my favourite time was going out to play.

Yet determinedly, you taught me putting me to test,
Encouraging my efforts as you made me to do my best.

Some lessons were a challenge and you taught me how to cope,
Each day I grew in confidence, ability and hope.

I really now appreciate you made me learn through fun,
Thank you very much for all you have said and done.”

कौतुक

दि.03/07/2011  रोजी झालेल्या इ. 10 वी मधील गुणवंत विद्यार्थ्यांच्या कौतुक सोहळ्याच्या  निमित्ताने

- प. चं. राजाध्यक्ष

व्यासपीठावरील मान्यवर, समस्त शिक्षकगण, पालक वर्ग व विद्यार्थी मित्रांनो, विद्या प्रसारक मंडळ संकुलातील मराठी व इंग्रजी माध्यमातील 10 वी च्या विद्यार्थ्यांनी घवघवीत यश मिळविले आहे, अशा गुणवंत विद्यार्थ्यांचे कौतुक करण्याची वि.प्र.मं ची परंपराच आहे. आपलं आजचे यश हे गौरवास्पदच आहे. मराठी माध्यमातील तळागाळातील मुलांना आम्ही मार्गदर्शन करतो त्यांनी आमच्या प्रयत्नांचे चीज केले. आम्ही विविध प्रकारचे उपक्रम राबवितो. आमचे शिक्षकही यात सक्रिय सहभागी झालेले असतात, आपली शाळा फक्त पुस्तकी ज्ञानच देत नाही, तर सर्वांगीण विकासासाठी प्रयत्न करते. आपले सामान्यांची असामान्य शाळा. आजच्या या यशात विद्यार्थी, पालक, शिक्षक व मंडळ या सर्वांचा बहुमोल वाटा आहे. शाळेतील विद्यार्थीही अत्यंत गुणी , नम्र, विनयशील, कष्टाळू होते. शाळेत पहिली आलेली शिंगण ही अतिशय कष्टाळू, नम्र होतकरु विद्यार्थिनी होती. प्रांजली साठे हीची वक्तृत्वशैली तर सर्वांनाच विदित आहे. या 10 वी अ वर्गाचे वैशिष्टय म्हणजे हा वर्ग अतिशय शांत, विनम्र, ज्ञान घेण्यास सदोदित आतुर असाच होता.

विद्या प्रसारक मंडळाचे वर्षभर राबवलेले शैक्षणिक उपक्रम, सराव परीक्षा, स्पेशल क्लासेस इ. उपक्रमांमुळेच शाळेचा निकाल चांगला लागला.

या सर्व यशस्वी विद्यार्थ्यांच्या यशाचे श्रेय सर्व शिक्षक, विद्यार्थी, पालक व विद्या प्रसारक मंडळाला जाते. मंडळाची कौतुकाची थाप नेहमीच आमच्या पाठीशी असते. म्हणूनच तर आम्हाला हुरुप येतो.

‘No great work can be done without sacrifice’ या वाक्याप्रमाणे मंडळाचे नेहमीच शिक्षकांना प्रोत्साहन मार्गदर्शन असते. तेव्हा या यशस्वी विद्यार्थ्यांचे हार्दिक अभिनंदन करुन त्यांना भावी जीवनासाठी शुभेच्छा देवून मी माझे मनोगत संपविते. जयहिंद!

Speech on school foundation day

Good morning to Respected Madam, teachers and all my dear friends. I am very happy and proud to tell you thatthis year is the golden jubilee year of our school.

Today our school is the most reputed school in Dahisar. Our teachers are highly qualified and experienced. Our school has a very good academic and sports record. Cleanliness is always maintained h here. Our school is well disciplined. We have good hygienic facilities provided by our school, everything well maintained, spick and span.

I would like to tell you that our school was started with only 84 students on 18th June in the year 1962 with std. VIII & IX in Marathi medium. The first batch of SSC passed out in March 1965. In the year 1965-66 the entire secondary section was started. It’s opening ceremony was done by Mr. Madhukarrao Choudhary in 1969-70.

On 23rd June, 1980 Balodyan section was started. Then, on 18th June, 1982 the Primary section was started, for both English and Marathi Medium. Later, in June 1991 the whole English Secondary section was completed.
And ....in June 2010, we proudly entered in our new school building.

I am really proud of these fruitful years. I wish success to our school. We really owe a lot to our school.


- Ms. Riddhi Rajenda Nikam. Std. VIII B

शाळेचा 50वा वर्धापन दिन

 

आईप्रमाणे आपल्यावर चांगले संस्कार करुन, जी आपल्याला आयुष्यात एक चांगली व्यक्ती म्हणून घडविते ती म्हणजे आपली शाळा.

ज्या मंदिरात आपण विद्या मिळवतो त्या मंदिराचा म्हणजे आपल्या दहिसर विद्यामंदिर शाळेचा 50वा वर्धापन दिन.

शाळेची स्थापना 18 जून 1962 रोजी झाली. त्यावेळी दहिसर गावात एकही मराठी शाळा नव्हती. या गावातील सर्व विद्यार्थ्यांना शिकण्यासाठी रेल्वे ने दुसऱ्या ठिकाणी जावे लागत असे.

एकदा रेल्वे अपघातात देसाई नावाच्या विद्यार्थ्याला आपला प्राण गमवावा लागला. तेव्हा येथील सर्व सामान्य लोकांनी एकत्र येऊन या दहिसर विद्या मंदिर शाळेची स्थापना केली आणि आज या वास्तूने 50 व्या वर्षात पदार्पण केले आहे.

या 50 वर्षात शाळेची खूपच प्रगती झाली आहे. आज मोठ्या दिमाखाने ही शाळेची वास्तू 5000 पेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांना ज्ञान देत आहे आणि त्यांना घडविण्याचे कार्य करत आहे.

शाळेची इमारत भव्य असून शाळेत इंग्रजी व मराठी माध्यमाचे वर्ग भरतात. प्रत्येक तुकडीसाठी स्वतंत्र वर्ग असून तो सर्व सोईंनी सुसज्ज असा आहे.

शाळेत वाचनालय, संगणक वर्ग तसेच प्रयोग शाळेची अत्यंत चांगल्या तऱ्हेने स्वतंत्र सोय केलेली आहे. शाळेतील मुख्याध्यापक, शिक्षक व इतर कर्मचारी वर्ग सतत शाळेच्या प्रगतीसाठी झटताना दिसतात. शाळेचे व्यवस्थापन अतिशय शिस्तबद्ध आहे.

अशा या माझ्या शाळेचा आम्हां सर्वांना अभिमान असून तिची उत्तरोत्तर अशीच प्रगती व्हावी हीच सदिच्छा!

“ धन्य धन्य ती शाळा!
जी देशासाठी तयार करिते बाळा।। ”

कु. प्रिअल पाटील
9 अ.
मराठी माध्यमिक विभाग.

Speech by our student on foundation day

‘Our respected teachers and my dear friends’

It is a very special day at school today, School Foundation Day. It falls on the 18th of June every year. Would you like to know why this particular date has been chosen? Because, it is the day when our school started its journey 50 years back with just 89 students. Our school was the first non municipal school of Dahisar built by residents of Dahisar for the local children. Before 1962, the children from Dahisar used to go to distant schools often involving railway travel. So, may I first of all pay the gratitude on behalf of all the students to the founder members of the school. Without these noble minds and their sincere efforts, we would not have been sitting here in this temple of knowledge for celebrating the ‘Golden Jubilee’ year of the school.

The temple of knowledge kept expanding room by room starting with 89 secondary marathi students in 1962 then to pre-primary sections in 1972 then to primary sections in 1982 then to all the sections of both the mediums in 1992 and now to new school building accommodating 5000 students. The school has been trend setter and has played a leading role for the aspiring student community.

The most important fundamental that I like about my school is the mission of our school i.e. “Prajwalito Dyanamay Padeepaha” which means “a lamp of knowledge had been lit and that all may bathe in its sight”. The school has been successful in this mission all along the years by providing all round development of the children. There are many big schools in Mumbai which charge big fees to the students, but I can proudly say that our school is the only school in my knowledge which provides education to socially deprived class.

The school has been successful in creating talents in different parts of the society in the roles of engineers, doctors, artists, actors, and politicians. This achievement is possible only with the capable teachers and the love and care that they show towards the students. On this occasion, we must express deep gratitude to all our teachers who help us learn not just the lessons from the books but also qualities that make good human beings. The manners and the opportunities that they provide help us to show and develop the hidden talents and skills. This is the reason why this school is also known as “Samannanchi Asamanya Shala”

Dear Friends, just like other ex-students, we also should aim to contribute to the school development after passing out from the school. This is the only way we can make our school more better. Fellow students, it is not just enough to say “Thank You” to our school. The best way we can show our gratitude is to grow into worthy citizens of this nation and this world.

Avani V. Newrekar, Std. VII-B

Unique School.

Honorable teachers and my dear friends,
It gives me immense pleasure to be speaking on this occasion of our school foundation day.

It was 18th June in the year 1962 that our school started with only 84 students in a tiny shed. The upcoming year is therefore the 'Golden Jubilee' year of our school.
From 84 students in 1962 to 4500 in 2011, our school has a long way. Our school is unique in many ways.

It was founded by the locals of Dahisar at entirely their own expense. Great and humble people like Mr.Tare, Mr.Patil and Mr.Kini donated land for purpose of making a school. Do you know why? It was because Dahisar never had secondary school at that time and had to travel places as far as Vile Parle by trains for a good education. Students suffered accidents in train travels and only way to stop this was to have a school in Dahisar.

The school's founder members honorable, Shri.Thakur, Rane, Raote, Parab, Thakre went door to door and collected funds and raised the school's initial structure. Ever since 1962, our school is managed by the locals of Dahisar for the people of Dahisar. That is another unique feature of our school.

Many of the ex students of our school are the part of managing board of our school. That is the third unique feature of our school.

What's more…….the kind of airy classrooms, the size of playground our school has is rare to find in Mumbai's suburbs.

The level of extra curricular and sports activities our school has is also in comparable with best of the schools in Mumbai.

Over the past 49 years, VPM's Vidya Mandir Dahisar has transformed from the school to a social movement.Ex students of this school have excelled in various walks of life, making the school proud. Amongst the ex students we have virtually everyone from MLAS to commissioned defense officers, IITANS and doctors.

I am proud to be students of this school. I am also glad to be associated with such caring and dedicated teachers.

I understand that we, as a student can best advertise for the school by being successful in our own careers. On this occasion we promise our teachers to put best possible efforts as students to bring glory to our school. I thank all my teachers for having given this opportunity to speak and also all of you for giving me patient hearing.

Suchitra V Haranhalli. Std. VII A

मुलांचे आरोग्य

   
                              - डॉ. सौ. वसुंधरा नाटेकर

आपल्या सर्वांच्या, विशेषकरून आई-आजी झालेल्यांच्या एका जिव्हाळ्याच्या विषयावर आज आपण चर्चा करणार आहोत.  भरण-पोषणाची जबाबदारी निसर्गत:च स्त्रीवर्गाकडे आलेली आहे.  या पृथ्वीतलावरील यच्चयावत्‌ प्राणीमात्रांच्या, (म्हणजे मनुष्यप्राण्यासकट !) उदरभरणासाठी पृथ्वी म्हणजे जमीनच अन्नधान्य पिकवते.   सर्वांचा भार सहन करणारी ही 'सर्वसहा पृथ्वी', ही वसुंधरा आपल्या सर्वांचेच पोषण करते, तशाच आपणही सर्वजणी आपले बाळ आपल्या गर्भात असताना आपल्या रक्तामांसाने त्याला पोसतो आणि तो जन्मल्या दिवसापासून अगदी आपल्या अखेरपर्यंत म्हणजे आपण म्हातारे होईपर्यंत एका गोष्टीविषयी सतत काळजीत असतो की आपला 'तो' किंवा 'ती' पोटभर जेवला की नाही !  कारण आपली मुले कितीही मोठी झाली तरी आपल्यासाठी ती मुलेच असतात, आणि आपल्यापेक्षा लहानच असतात.  अगदी आपल्या कर्त्या मुलाची काळजी घेणारी त्याची हक्काची, प्रेमाची बायको आली तरी आपल्या मुलाच्या खाण्यापिण्याच्या बाबतीत आई नेहमीच काळजीत असते !

थोडक्यात, काळानुसार आपल्या राहणीमानात, विचारात-आचारात कितीही बदल झाला तरी एक गोष्ट शाश्वत आणि सत्य आहे की मुलाने खाऊन पिऊन भरल्यापोटी ढेकर दिला तरी ते पाहून समाधानाचा नि:श्वास टाकणारी ती आईच असते.  आणि लहान मुलांच्या बाबतीत म्हणाल तर आपले बाळ कटकट न करता पोटभर जेवले तर त्या तृप्तीचा पहिला ढेकर मनोमन देते, ती आईच !  अगदी दिवसाचे सार्थक झाल्यासारखे तिला वाटते !

    लहान मुलांच्या बाबतीत भेडवसावणारे प्रश्र्न म्हणजे -माझा मुलगा अगदीच बारकुडा आहे, तो काही खात नाही, शेजारच्या राहुलपेक्षा अगदीच हाडकुळा आहे;  माझा मुलगा भात-पोळी खात नाही, भाजी तर त्याला डोळ्यासमोर नको ! कोशिंबिरीला हात लावत नाही, कुठलंच फळ त्याला आवडत नाही; सारखी गोळ्या-चॉकलेटं खातो.  डॉक्टर, त्याला भुकेसाठी काही टॉनिक लिहून द्या ना !  अभ्यासातही अगदीच 'ढ' आहे,  एखादं बुध्दीचं टॉनिक आहे कां हो ?- या आणि कितीतरी प्रश्नांचे भुंगे आपल्या डोक्यात भिरभिरत असतात, त्यामुळे आपण  अस्वस्थ होतो, त्याबद्दल आपण स्वत:च जवाबदार आहोत अशी समजूत करून अपराधीपणाची भावना आपल्याला स्वस्थ बसू देत नाही, हे खरे आहे, पण मी देखील तुमच्यापैकीच एक म्हणजे प्रथम आई आहे आणि जोडीला वैद्यकीय व्यवसायातील अनुभवाने आलेला काहीसा शास्त्रीय दृष्टीकोन आहे.  'आई' ही पालकत्वाची पहिली पदवी पार पडली आहे आणि आता 'आजी' च्या पद्‌व्युत्तर परीक्षेचा अभ्यास सुरू आहे तेव्हा ही सर्व जमेची बाजू धरून मी बोलणार आहे.  

    आजचा मूळ विषय आहे, 'मुलांचे आरोग्य'. विषयांची व्याप्ती खूप मोठी आहे.  आरोग्य म्हणजे केवळ शारिरिक स्वास्थ्य नव्हे तर शारीरिक आरोग्याच्या बरोबरीने मानसिक आरोग्याचा ही विचार करणे म्हणजे संपूर्ण आरोग्य !  काळाच्या ओघात हळूहळू लोप पावत चाललेली आपली सांयप्रार्थना आठवा -

'शुभं करोति कल्याणं आरोग्यं धनसंपदा ।
शत्रुबुद्धिविनाशाय, दीपज्योति नमोस्तुते ।।

हे दीपज्योती, मी तुला नमस्कार करते-कशासाठी ? शुभ-कल्याण करण्यासाठी, आरोग्य, धन-संपत्ती प्राप्त होण्यासाठी, दुष्टबुध्दीचा नाश करण्यासाठी ...! इथे 'आरोग्य' या शब्दाला किती प्राधान्य दिले आहे पहा !  कारण आरोग्य असेल, तर धन, संपत्ती ... सर्व आपोआप सहजपणे प्राप्त होते. 

दुसरे एक वचन -'शरीरमाद्यं खलुधर्मसाधनम्‌।' म्हणजे सद्‌धर्माचे आचरण, धर्माची प्राप्ती करण्यासाठी शरीर हे मुख्य साधन आहे. 

एकूण  आरोग्याचे अनन्यसाधारण महत्व आपण सर्वजण  ओळखून आहोत.
    आज मुलांच्या शारीरिक आरोग्याविषयी चर्चा करूया. यामध्ये प्रामुख्याने मुलांचा आहार म्हणजे खान-पान सेवा, विहार म्हणजे त्यांचा व्यायाम, खेळ, झोप, विश्रांती, इतर आवड, छंद, त्यांचा आरोग्यदायी, स्वच्छतेच्या सवयी, सद्‌वर्तन... असे बरेच काही त्यात येते.  अलीकडे मुलांना दिल्या जाणाऱ्या वेगवेगळ्या आजारांच्या प्रतिबंधक लसी (व्हॅक्सीन्स्‌) यांचाही त्यांच्या आरोग्यात महत्वाचा वाटा असतो.  कारण या लसी म्हणजे मुलांची कवचकुंडले आहेत.
    आपल्या जन्मापासून अखेरपर्यंत आपल्याला सात्म्य झालेली संवयीची गोष्ट म्हणजे आपले अन्न; किंबहुना या अन्नावरच आपण वाढत असतो.  इथे एक महत्त्वाचा फरक तुमच्या लक्षात आणून द्यावासा वाटतो, तो म्हणजे वाढ आणि विकास या दोन गोष्टींमध्ये फरक आहे. आपण शब्दप्रयोग असा करतो- 'मुलांची शारीरिक वाढ' आणि 'मुलांचा सर्वांगीण विकास.'   वाढ ही संख्यात्मक बाब आहे.  म्हणजे शरीराची वाढ होते ती वजनात, उंचीत किंवा इतर अवयवांच्या आकारमानात मात्र विकास हा गुणात्मक आहे.  मुलांची ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रियांची मुख्य कार्य योग्य व चांगल्या प्रकारे होतात की नाही, यावर त्याच्या विकासाची गती अवलंबून असते.  तात्पर्य म्हणजे आपल्याला आपल्या मुलाची शारीरिक वाढ आणि त्याच्या बुध्दीचा विकास चांगला व्हावा ही अपेक्षा असते.  यासाठी मुलांच्या आहाराकडे जितक्या आपुलकीने आपण लक्ष देतो, तितक्याच कळकळीने त्याचा व्यायाम, खेळ, झोप, सवयी, छंद याकडेही डोळसपणे पाहणे गरजेचे आहे.
    आता आहाराविषयी जुजबी शास्त्रीय माहिती घेऊया.  आपले शरीर कार्यरत राहाण्यासाठी आवश्यक असणारी उर्जा आहारातून मिळते.  आहारातील महत्त्वाचे घटक आपल्याला माहीत आहेत.

1.    पिष्टमय पदार्थ-कर्बोदके-Carbohydrates
2.    नत्रयुक्त पदार्थ-प्रथिने- Proteins
3.    स्निग्ध पदार्थ -चरबी - Fats
4.    जीवनसत्त्वे-    Vitamines -अ,ब,क,ड,ई
5.    क्षार- Minerals
6.    पाणी- Water

    या आहारघटकांचे प्रमुख कार्य- शरीराला ऊर्जा पुरवणे, शरीराची  झीज भरून काढणे, शरीराची वाढ करणे, शरीरात रोगप्रतिकारक शक्ती निर्माण करणे.  थोडक्यात शरीरवाढीसाठी आणि ते निरोगी ठेवण्यासाठी या सर्व घटकांचा समावेश आपल्या रोजच्या आहारात असणे आवश्यक आहे.  ऊर्जा म्हणजे थोडक्यात इंधन शरीरव्यापारासाठी लागणारी उर्जा मोजण्याचे परिमाण म्हणजे कॅलरी.  हा शब्द आपल्या परिचयाचा असेल. 1 लीटर पाण्याचे तपमान 10सेंटिग्रेडने वाढविण्यासाठी लागणाऱ्या उष्णतेला आहारशास्त्रात कॅलरी म्ह्नणतात.  श्रमाची कामे करणाऱ्याना बैठे काम करण्यांपेक्षा जास्त ऊर्जा/जास्त कॅलरी लागतात.  आपल्या मुलांचे वय (31/2 ते 6 ) लक्षात घेता, यांची वाढ होत असताना ती सतत धावत-पळत-खेळत असतात.  त्यांच्या दृष्टीने ते श्रमाचेच काम आहे.  या वयात त्यांचे शरीरही झपाट्याने वाढत असते, त्यामुळे त्याना जास्त ऊर्जा लागते.  ही ऊर्जा म्हणजेच कॅलरीज्‌ ते आपल्या आहारातून घेत असतात.  या वयातील मुलांची दिवसभराची गरज 1690 कॅलरीज ची असते.
1.पिष्टमय पदार्थ-कर्बोदके मिळणारे पदार्थ म्हणजे गहू, तांदूळ, ज्वारी, बाजरी, मका, नाचणी, ग़ूळ, साखर, साबुदाणा, केळी, आंबा, द्राक्षे, सुकामेवा - यामुळे शरीराला ऊर्जा मिळते.
2.प्रथिने-दोन प्रकारची.  वनस्पतिजन्य व प्राणिजन्य.
वनस्पतिजन्य म्हणजे कडधान्ये व डाळी पासून मिळणारी प्रथिने प्राणिजन्य म्हणजे मांस, मासे, अंडी, दूध यापासून मिळणारी प्रथिने.  प्रथिनांमुळे शरीराची झालेली झीज भरून निघते व वाढ होते, शरीर सुदृढ होते, म्हणून याना Body builders म्हणतात.
3. स्निग्ध पदार्थ-चरबीयुक्त पदार्थ-सर्व तेले, लोणी, तूप, मांस, मासे, सुका मेवा.
यामुळे देखील शरीराची वाढ होते, शरीराची उष्णता राखली जाते, हार्मोन्सची निर्मिती, पेशींच्या बाह्य आवरणाची निर्मिती होते.
4.जीवनसत्त्वे-रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवतात.  शरीरक्रिया सुरळीतपणे पार पाडल्या जातात.
'अ' - गाजर, दूध, पालेभाज्या, लालभोपळा, पपई, आंबा यासारखी गडद रंगाची फळे.
'ब' - दूध, दुधाचे पदार्थ, सोयाबीन, धान्यांचा कोंडा, कडधान्ये, सुकामेवा
'क' - लिंबू, संत्रे, मोसंबी, आवळा, टोमॅटो
ड - दूध, दुधाचे पदार्थ, मासे, सूर्याचे कोवळे ऊन
ई - पालेभाज्या, तेलबिया, वनस्पतीजन्य तेले, सोयाबीन ,मका, गव्हांकुर
5. क्षार - लोह-(रक्तवाढीसाठी), कॅल्शियम(हाडे व दात मजबुती)
           सोडियम, पोटॅशियम
6. पाणी - सर्व द्रवपदार्थ, रक्ताचा पातळपणा टिकवते, अन्नाचे पचन करण्यासाठी. तात्पर्य, या सर्व पदार्थांचा आपल्या आहारात समावेश हवा.  अर्थात ऋतुमानानुसार शरीराला गरज असेल त्याप्रमाणे आहारात बदलही करावा लागतो.
    आहाराविषयी एवढी माहिती घेतल्यानंतर या 31/2 ते 6 वर्षाच्या मुलांच्या आहाराविषयी सविस्तर बोलू.
    दिवसभरात तीन वेळा पोटभर जेवण म्हणजे सकाळी भरपेट नाश्ता, दुपारी जेवण व रात्री जेवण आणि मधल्या वेळेचे खाणे दोन वेळा, असे एकूण दिवसभरात पाच वेळा मुलानी खावे.  अर्थात त्यांच्या शाळेची आणि भुकेची वेळ यांची सांगड घालून आईने कल्पकतेने त्याची आखणी करावी.  याबाबत आईसारखा मॅनेजमेंट गुरु दुसरा नाही !
    सकाळचा नाश्ता पोटभरीचा हवा.  त्यासाठी शिरा, उपमा, पोहे, घावन, परोठे देणे उत्तम.  बरोबर एखादे केळे किंवा कोणतेही फळ दिले तरी चालेल.  हो, दिवसभरात 1 तरी फळ मुलांच्या पोटात जायला हवे.
    दुपारच्या जेवणात भात-वरण किंवा आमटी, पोळी-भाजी, कोशिंबीर, आठवड्यातून 2-3 वेळा आवडीची खीर किंवा मुरांबा द्यावा.  इथे मला एक सुचवावेसे वाटते की, जेवणाचे ताट अशाप्रकारे वाढावे की ते बघताक्षणी मुलाला जेवावेसे वाटेल.  म्हणजे ताटातील पदार्थांची रंगसंगती असावी .  म्हणजे पांढरा भात -लालसर आमटी, डाव्या बाजूला काकडीची कोशिंबीर, उजवीकडे बटाट्याची पिवळी भाजी, तर कधी पांढऱ्या भातावर पिवळे वरण, डावीकडे लाल टॉमेटोची कोशिंबीर, उजवीकडे लाल रस्सा किंवा हिरवी भाजी... असे रंगीबेरंगी सजलेले ताट पाहून सर्वात प्रथम डोळे तृप्त होतात; मग त्याच्या वासाने घाणेंद्रिय तृप्त होते, मग रसना म्हणजे जीभ त्या अन्नाचा आस्वाद घ्यायला अधीर होते.  मग हाताने स्पर्शाने ते सुखावत आणि पटपट जेवते !  एक राहिले; मुलाला जेवण्यासाठी बोलावणारी पहिली हाक प्रेमाची असेल तर ती ऐकून मुलाचे कर्णेंद्रिय ही सुखावते !  एकूण काय, तर मूल पंचज्ञानेंद्रियांनी जेवते आणि तेच त्याच्या  अंगी लागते, कारण ते खरे तृप्त होते !  रात्रीचे जेवण दुपारप्रमाणेच पण थोडे फेरफार करून असावे, खूप उशिरा त्याला जेवायला देऊ नये.  नाहीतर नीट पचन होत नाही.
    आता मधल्या वेळच्या खाण्याचे लाडू रोज रोज मधल्या वेळी काय खायला द्यायचे हा यक्षप्रश्र्न असतो.  मी असे सुचवेन की येता जाता खाण्यासाठी भाजलेले चणे-शेंगदाणे, कुरमुरे, घरी केलेली शेव, शेंगदाणा-खोबरे, तीळ, चण्याची डाळ, राजगिरा यांची चिकीचा किंवा साधा गूळ घालून केलेली चिक्की-यामधून चांगले प्रोटीन्स मिळतात. फ्रूटचाट; फळांमध्ये मोड आलेले मूग, उकडलेले हरभरे ,बटाटा, रताळे; कांदा-कोशिंबीर, मीठ-मिरपूड घालून केलेला मिक्स चाट; या सर्व वस्तूंमध्ये चुरमुरे व थोडी शेव घालून केलेला मिक्स चाट; या सर्व वस्तूंमध्ये चुरमुरे व थोडी शेव घालून किसलेले गाजर, कोथिंबीर, आंबटगोड चटण्या यापासून केलेले भेळ, ही देखील चटकदार लागते, मुलांना आवडते.  याशिवाय भूकलाडू, तहानलाडू म्हणून प्रसिध्द असलेले गव्हाच्या कणकेचे गुळाच्या पाकात केलेले लाडू, गूळपापडी; खोबऱ्याच्या, गाजर-दुधीच्या वड्या; असे अनेक प्रकार आणि जोडीला लिंबू, कोकम,आवळा यांची सरबते ही अधून मधून देता येतील.
    आपल्याला सोबत एका कागदावर,मला सुचलेल्या आणि वापरलेल्या काही झटपट पाककृती (खास मुलांसाठी करण्याच्या) लिहून दिल्या आहेत.  त्यांचा हे वापर करावा.
    मला माहीत आहे, तुम्ही म्हणाल, 'करता खूप येईल पण वेळ कु ठे आहे ?' पण आवड असेल तर सवड मिळते.  पुरुषांच्या हृदयाचा मार्ग त्यांच्या उदरातून जातो, हे आपण सतत ऐकत आलो आहोत, पण मला वाटते, पुरुषांच्याच नव्हे तर सगळ्यांच्याच हृदयाचा मार्ग त्यांच्या पोटातून जातो.  म्हणूनच मुलांच्या मनाचा ताबा घ्यायचा असेल तर आधी त्यांचा पोटोबा शांत करायला हवा.  आपल्या वेळेचे थोडेसे नियोजन, आणि काही गोष्टींची पूर्वतयारी करून ठेवली तर सगळे काही सुकर होते, हा माझा अनुभव !
    आता मुलांना काय देणे टाळावे ते पाहू या - मुलाना आवडणारी बिस्किटे-चॉकलेट, गोळ्या, शीतपेये, हवाबंद केलेले फळांचे रस यामध्ये  Preservatives म्हणून काही रासायनिक द्रव्ये टाकली जातात.  त्यांची बऱ्याच मुलांना ऍलर्जी असू शकते.  तसेच या रासायनिक प्रकिया करताना त्यातील पोषणद्रव्ये नाश पावतात.  त्यामुळे ती अपायकारक असतात.  फळांचे रस पिण्यापेक्षा  फळ खाणे चांगले, कारण त्यामधून फायबर म्हणजे चोथा मिळतो, जो आपल्या शरीरशुद्धिसाठी आवश्यक असतो.
    वेफर्स, फरसाण, फास्टफूड (पिझ्झा- वगैरे...) यामध्ये वापरलेली तेले व मीठ यांचे प्रमाण खूप असते आणि ते वाढत्या वयासाठी तसेच आरोग्यासाठी धोकादायक असते.  म्हणून नेहमी देऊ नये.  मात्र त्याविषयी  craving   म्हणजे खाण्याची तीव्र इच्छा टाळण्यासाठी मुलाला काही खास प्रसंगी, अधून -मधून गमंत म्हणून द्यायला हरकत नाही.
    डायबेटीस, ह्रदयविकार, उच्चरक्तदाब या जीवघेण्या व्याधीची पाळे-मुळे, बीजे, लहान वयातच पेरलेली असतात.  त्याला कारण म्हणजे खाण्यापिण्यातील असमतोल म्हणजेच संतुलित आहार ( Balance diet) न घेणे, जंकफूड-फास्टफूड म्हणण्यापेक्षा नाहक भीती, टी.व्ही-व्हिडिओ-कंप्यूटर यांचा अतिप्रभाव !
    तेव्हा आपले मूल भविष्यात अशा गंभीर आजाराना बळी पडू नयेत म्हणून या लहान वयातच त्याना दैनंदिन जीवनातील खाण्यापिण्याच्या, वागण्याच्या, अारोग्याच्या चांगल्या संवयी लावल्या पाहिजेत कारण साधारण 3 ते 8-10 वर्षापर्यंतचा क़ाळ म्हणजे मुलांचे अत्यंत संवेदनाक्षम, संस्कारक्षम असे वय.  या वयात वयात ते जे आत्मसात करतील त्यावर त्याच्या उभ्या आयुष्याची इमारत उभी असते.
    आहारानंतर येतो तो व्यायाम म्हणजे खेळ.  हे वयच खेळण्या बागडण्याचे असते.  त्यामुळे रोज संध्याकाळी किमान एक तास तरी मूल मोकळ्या हवेत खेळले पाहिजे.  त्यामुळे होणाऱ्या व्यायामामुळे त्याचे स्नायू, सांधे, हाडे बळकट, मजबूत होतात, भरपूर प्राणवायू मिळाल्याने रक्ताभिसरण सुधारते.  पेशी ताज्यातवान्या होऊन कामाचा (म्हणजे मुलांच्या अभ्यासाचा) उत्साह वाढतो.  मन प्रसन्न राहाते.  साहाजिकच त्याचा परिणाम त्याच्या अभ्यासावर चांगलाच होतो.  त्यांची आकलनशक्ती, स्मरणशक्ती वाढते.  याशिवाय सर्वांशी मिसळून राहिल्याने सहभावना, सहकार म्हणजे मदतीची भावना, समंजसपणा, सहनशीलता, वाढते.  सूर्यनमस्कार हा व्यायामाचा एक उत्तम प्रकार आहे.
    विश्रांती -याचीही मुलाना गरज असते.  त्याच्यासाठी झोप हीच विश्रांती.  झोपेमुळे मुलांच्या थकलेल्या शरीराला विश्रांती मिळते आणि मेंदू आपले काम उत्तम प्रकारे करण्यासाठी सज्ज होतो.  या वयातील मुलांसाठी कमीत कमी 8 तास झोप हवीच.  झोप पूर्ण झाली तर त्याचा बुध्दीवर चांगला परिणाम होतो; पर्यायाने अभ्यास चांगला होतो.  तसे दिवसा झोपणे आरोग्यासाठी हितकर नाही, मात्र 31/2 -4 वर्षाच्या मुलानी दुपारी 1-11/2 तास झोपावे हे उत्तम.  सध्याच्या ग्रीष्म ऋतूत सर्वांनीच 1/2 तास झोपावे, असे आयुर्वेदशास्त्र सांगते.
    या वयातच मुलाना हळूहळू वाचनाची सवय लावावी.  स्तोत्रे, प्रार्थना, उजळणी या कालबाह्य होत चाळेेलल्या गोष्टींची पुन्हा आठवण करून द्यावीशी वाटते.  कारण स्तोत्रपठण, उजळणी यामुळे आपली स्मरणशक्ती शाबूत राहाते, वाणी स्वच्छ-शुध्द होते.
    आता आरोग्यदायी संवयीविषयी बोलताना प्रथम जेवणासंबंधी सांगते
* मुलाला भूक लागली असेल तेव्हा आणि तेव्हाच त्याला जेवायला , खायला द्यावे.  भूक नसताना किंवा भुकेची वेळ टळून गेल्यानंतर खायला देऊ नये.
* मूल जेवत असताना त्याच्या अभ्यासासारखा अप्रिय विषय किंवा अन्य कारणाने त्यावर तोंडसुख घेऊ नये.  त्यामुळे मूल नाराज झाले तर पाचकरस निर्माण होण्यात अडथळा येऊन पचन नीट होत नाही.
* मुलाला घाईघाईत खाण्याची संवय लावू नये.  तसेच अगदी रेंगाळत जेवणेही चांगले नाही.
* दिवसभरातील एक तरी जेवण सर्व कुटुबीयांबरोबर होईल असे पहावे.
* "उदरभरण नोहे जाणिजे यज्ञकर्म' याचे भान ठेवावे !

आरोग्यदायी संवयीमध्ये दांताची काळजी महत्त्वाची आहे.
* दिवसातून 2वेळा म्हणजे सकाळी उठल्यावर व रात्री झोपण्यापूर्वी असे 2 वेळा दात घासण्याची संवय मुलाला लावावी.
* काहीही खाल्ल्यानंतर चूळ भरावी.
* चिकी किंवा गोळीचॉकलेट सारखे गोड व चिकट पदार्थ खाल्ल्यावर मुलाचे दात घासून खळखळून चूळ भरावी.
* कुटुंबातील प्रत्येकाने ही शिस्त सांभाळावी.
* दर 6 महिने/1 वर्षाने दंतवैद्यांकडून मुलाचे दात तपासून घ्यावेत.

अन्य संवयी -
मुलाचे/मुलीचे केसांवर तेल घालून विंचरून भांग पाडून/वेणी घालून शाळेत किंवा बाहेर पाठवावे.
नखे नियमितपणे कापावीत.
मुलांच्या कानांची स्वछता करावी.
मुलांना दररोज दूध पिण्याची संवय असेल तर उत्तमच परंतु एखाद्या मुलाला दुधाचा तिटकारा असेल तर त्याला दुधासाठी फार आग्रह धरू नये.  मात्र इतर आहार व्यवस्थित आहे ना, याकडे लक्ष द्यावे.
    मुलांच्या आरोग्याविषयी बोलू तेवढे थोडेच आहे.  एवढे मात्र निश्र्चित की त्यांच्या आरोग्याची योग्य प्रकारे काळजी घेतली तर भविष्यात काळजी करण्यासारखे काही उरणार नाही, कारण लहानपणीचे जपलेले आरोग्य ही त्याची आयुष्यभराची शिदोरी असेल !